Choroby siatkówki stanowią jedną z głównych przyczyn utraty wzroku u osób dorosłych, szczególnie po 50. roku życia. Jeszcze kilkanaście lat temu wiele z tych schorzeń prowadziło nieuchronnie do poważnego pogorszenia widzenia. Dziś, dzięki rozwojowi medycyny, dysponujemy skutecznymi metodami leczenia, które pozwalają nie tylko zatrzymać postęp choroby, ale często również poprawić ostrość wzroku. Jedną z najważniejszych innowacji w okulistyce ostatnich dwóch dekad są iniekcje doszklistkowe preparatów anty-VEGF.
Czym są iniekcje anty-VEGF i jak działają?
VEGF (ang. Vascular Endothelial Growth Factor) to białko naturalnie występujące w organizmie człowieka, które stymuluje powstawanie nowych naczyń krwionośnych. W warunkach fizjologicznych proces ten jest niezbędny, jednak w niektórych chorobach siatkówki dochodzi do nadmiernej produkcji VEGF. Skutkuje to niekontrolowanym wzrostem nieprawidłowych, kruchych naczyń krwionośnych, które łatwo pękają i przeciekają, prowadząc do obrzęku siatkówki, wylewów krwi i ostatecznie – do uszkodzenia fotoreceptorów odpowiedzialnych za widzenie.
Preparaty anty-VEGF to przeciwciała monoklonalne lub ich fragmenty, które po podaniu do wnętrza oka wiążą się z cząsteczkami VEGF i neutralizują ich działanie. W ten sposób hamują tworzenie się patologicznych naczyń, zmniejszają obrzęk siatkówki i stabilizują lub poprawiają funkcję widzenia. Obecnie stosowane leki z tej grupy to między innymi ranibizumab, aflibercept, bewacyzumab oraz najnowsze preparaty o przedłużonym działaniu, takie jak farycymab czy brolucyzumab.
W jakich chorobach stosuje się terapię anty-VEGF?
Iniekcje doszklistkowe preparatów anty-VEGF znajdują zastosowanie w leczeniu kilku poważnych schorzeń siatkówki. Najczęstszym wskazaniem jest wysiękowa (mokra) postać zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem (AMD) – choroby dotykającej miliony osób na świecie, która nieleczona prowadzi do szybkiej utraty widzenia centralnego. Terapia anty-VEGF zrewolucjonizowała rokowanie w tej chorobie, dając pacjentom realną szansę na zachowanie użytecznego wzroku przez wiele lat.
Kolejnym ważnym wskazaniem jest cukrzycowy obrzęk plamki (DME) – powikłanie cukrzycy, które stanowi główną przyczynę ślepoty u osób w wieku produkcyjnym. Iniekcje anty-VEGF skutecznie redukują obrzęk i poprawiają ostrość wzroku u większości leczonych pacjentów. Preparaty te stosuje się również w retinopatii cukrzycowej proliferacyjnej, gdzie hamują rozwój nieprawidłowych naczyń na siatkówce.
Terapia anty-VEGF jest także metodą z wyboru w leczeniu obrzęku plamki w przebiegu zakrzepu żył siatkówki – zarówno żyły centralnej, jak i jej gałęzi. Ponadto znajduje zastosowanie w niektórych przypadkach krótkowzroczności patologicznej powikłanej neowaskularyzacją podsiatkówkową oraz w innych, rzadszych schorzeniach przebiegających z tworzeniem się nieprawidłowych naczyń w obrębie siatkówki.
Jak przebiega zabieg iniekcji doszklistkowej?
Perspektywa zastrzyku do oka budzi zrozumiały niepokój u wielu pacjentów. Warto jednak wiedzieć, że procedura ta jest wykonywana rutynowo w gabinetach okulistycznych na całym świecie i przy zachowaniu odpowiednich standardów jest bezpieczna oraz dobrze tolerowana.
Zabieg wykonywany jest w warunkach ambulatoryjnych i trwa zaledwie kilka minut. Przed iniekcją oko jest dokładnie znieczulane kroplami miejscowo działającego środka znieczulającego, dzięki czemu pacjent nie odczuwa bólu – jedynie lekki dyskomfort lub uczucie rozpierania. Okolica oka jest dezynfekowana, a powieki utrzymywane są w rozwarciu za pomocą specjalnego rozwieracza. Lekarz wprowadza bardzo cienką igłę przez część białkową oka (twardówkę) do ciała szklistego, gdzie podaje niewielką objętość leku. Po zabiegu pacjent może odczuwać przejściowe zaczerwienienie oka, łzawienie lub obecność „muszek” w polu widzenia.
Iniekcje doszklistkowe wykonywane są w specjalistycznych ośrodkach okulistycznych dysponujących odpowiednim zapleczem i doświadczonym personelem. Przykładem placówki oferującej tego typu zabiegi jest Klinika Okulistyczna klinika Visus w Poznaniu, gdzie pacjenci mogą liczyć na kompleksową diagnostykę i leczenie chorób siatkówki zgodne z aktualnymi standardami medycznymi.
Schemat leczenia i czego można się spodziewać
Terapia anty-VEGF wymaga systematyczności i cierpliwości. Nie jest to jednorazowy zabieg, lecz długotrwałe leczenie, którego schemat zależy od rodzaju choroby, zastosowanego preparatu oraz indywidualnej odpowiedzi pacjenta. Najczęściej leczenie rozpoczyna się od serii trzech iniekcji podawanych w odstępach miesięcznych (tzw. faza nasycająca), po której następuje faza podtrzymująca z wizytami kontrolnymi i kolejnymi iniekcjami w zależności od potrzeb.
Obecnie stosuje się różne protokoły leczenia: schemat stałych odstępów między iniekcjami, schemat PRN (pro re nata – według potrzeby, gdy pojawiają się objawy aktywności choroby) oraz coraz popularniejszy schemat „treat and extend”, w którym odstępy między iniekcjami są stopniowo wydłużane przy stabilnym stanie siatkówki. Wybór odpowiedniego schematu lekarz ustala indywidualnie, biorąc pod uwagę przebieg choroby i możliwości pacjenta.
Efekty leczenia są zazwyczaj widoczne już po pierwszych iniekcjach – zmniejsza się obrzęk siatkówki, a wielu pacjentów zauważa poprawę ostrości wzroku. Należy jednak pamiętać, że celem terapii jest przede wszystkim stabilizacja stanu i zapobieganie dalszej utracie wzroku. Stopień poprawy zależy od zaawansowania choroby w momencie rozpoczęcia leczenia – im wcześniej zostanie wdrożona terapia, tym lepsze rokowanie.
Bezpieczeństwo terapii i możliwe działania niepożądane
Iniekcje anty-VEGF są uznawane za bezpieczną metodę leczenia, co potwierdzają wieloletnie doświadczenia kliniczne i badania obejmujące setki tysięcy pacjentów. Jak każda procedura medyczna, wiążą się jednak z pewnym ryzykiem powikłań, o którym pacjent powinien być poinformowany.
Do najczęstszych, ale zwykle niegroźnych działań niepożądanych należą: krwotok podspojówkowy (widoczny jako czerwona plama na białku oka, ustępująca samoistnie w ciągu 1-2 tygodni), przemijające podwyższenie ciśnienia wewnątrzgałkowego, uczucie ciała obcego w oku oraz łzawienie. Poważne powikłania, takie jak zapalenie wnętrza gałki ocznej (endophthalmitis), odwarstwienie siatkówki czy udar, występują bardzo rzadko – ryzyko zapalenia wewnątrzgałkowego szacuje się na około 0,02-0,05% na iniekcję.
Kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa zabiegu ma przestrzeganie zasad aseptyki oraz doświadczenie zespołu wykonującego procedurę. Pacjent powinien zgłosić się do lekarza, jeśli po zabiegu wystąpi nasilający się ból oka, znaczne pogorszenie widzenia, narastające zaczerwienienie lub wydzielina z oka – objawy te mogą wskazywać na infekcję wymagającą pilnej interwencji.
Wprowadzenie terapii anty-VEGF do praktyki klinicznej stanowi przełom w okulistyce, dając nadzieję milionom pacjentów z chorobami siatkówki. Regularne wizyty kontrolne, systematyczne leczenie i dobra współpraca z lekarzem prowadzącym to klucz do zachowania wzroku na długie lata.
Artykuł sponsorowany
Od lat zgłębiam tematykę zdrowia, bo fascynuje mnie, jak drobne decyzje potrafią odmienić samopoczucie i jakość życia; skupiam się na praktycznych wskazówkach, które pomagają lepiej dbać o własne ciało i umysł.